← กลับหน้ารวมบทความ
กฎหมายธุรกิจ
อ่านแล้ว 1 ครั้ง

นอมินีคืออะไร? ผู้ถือหุ้นแทนกับผู้รับมอบอำนาจต่างกันอย่างไร และจุดเสี่ยงที่ธุรกิจต้องรู้

นอมินีไม่ตัดสินจากสัดส่วนหุ้นเพียงอย่างเดียว สรุปมาตรา 36–37 มาตรการ DBD ปี 2569 หลักฐานแหล่งเงิน ข้อยกเว้น และช่องทางลงทุนต่างชาติที่ถูกต้อง

ภาพปกบทความ นอมินีคืออะไร? ผู้ถือหุ้นแทนกับผู้รับมอบอำนาจต่างกันอย่างไร และจุดเสี่ยงที่ธุรกิจต้องรู้

คำตอบสั้น ๆ: “นอมินี” ในบริบทพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว คือการที่คนไทยหรือนิติบุคคลไทยช่วยเหลือ สนับสนุน ร่วมประกอบธุรกิจ หรือถือหุ้นแทนคนต่างด้าว เพื่อให้คนต่างด้าวประกอบธุรกิจที่ถูกจำกัดโดยไม่ได้รับอนุญาต การมีผู้ถือหุ้นต่างชาติ กรรมการต่างชาติ หรือผู้รับมอบอำนาจต่างชาติ ไม่ทำให้เป็นนอมินีโดยอัตโนมัติ ต้องพิจารณาแหล่งเงิน สิทธิ ผลประโยชน์ ความเสี่ยง และผู้ควบคุมกิจการจริงจากข้อเท็จจริงทั้งหมด

เริ่มจากดูว่าใครเป็น “คนต่างด้าว” ตามกฎหมาย

มาตรา 4 แห่งพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 ครอบคลุมบุคคลธรรมดาที่ไม่มีสัญชาติไทย นิติบุคคลที่ไม่ได้จดทะเบียนในประเทศไทย และนิติบุคคลไทยบางประเภท เช่น บริษัทที่มีหุ้นอันเป็นทุนตั้งแต่กึ่งหนึ่งถือโดยคนต่างด้าว หรือนิติบุคคลที่มีคนต่างด้าวลงทุนตั้งแต่กึ่งหนึ่งของทุนทั้งหมด รวมถึงห้างหุ้นส่วนจดทะเบียนที่มีหุ้นส่วนผู้จัดการหรือผู้จัดการเป็นคนต่างด้าวตามเงื่อนไขของกฎหมาย

จากนั้นต้องตรวจว่าธุรกิจอยู่ในบัญชีหนึ่ง บัญชีสอง หรือบัญชีสามท้ายกฎหมายหรือไม่ และมีพระราชกฤษฎีกา กฎกระทรวง หรือกฎหมายเฉพาะยกเว้นธุรกิจนั้นแล้วหรือยัง เพราะบัญชีและข้อยกเว้นมีการปรับปรุงได้ การมีต่างชาติร่วมลงทุนจึงไม่ผิดในตัวเอง หากโครงสร้างและการประกอบธุรกิจเป็นไปตามกฎหมายและได้รับใบอนุญาตหรือหนังสือรับรองเมื่อจำเป็น

เปรียบเทียบสถานะที่มักสับสน

สถานะข้อเท็จจริงที่ควรมี
ผู้ถือหุ้นจริงใช้เงินของตนหรือเงินที่ได้มาโดยชอบ รับความเสี่ยง มีสิทธิออกเสียง รับเงินปันผล และมีหลักฐานการชำระค่าหุ้นจริง
ผู้รับมอบอำนาจทำงานเฉพาะเรื่องภายในขอบเขตหนังสือมอบอำนาจ ไม่ได้เป็นเจ้าของหุ้นหรือผลประโยชน์ของกิจการเพราะการมอบอำนาจนั้น
กรรมการบริหารและลงนามตามอำนาจที่จดทะเบียน อาจถือหรือไม่ถือหุ้นก็ได้ ต้องแยกอำนาจบริหารออกจากความเป็นเจ้าของหุ้น
นอมินีหรือผู้ถือหุ้นแทนชื่อปรากฏเป็นผู้ถือหุ้นหรือผู้ประกอบธุรกิจ แต่เงินลงทุน สิทธิ ผลประโยชน์ หรือการควบคุมจริงเป็นของคนต่างด้าว และมีเจตนาช่วยหลีกเลี่ยงข้อจำกัดตามกฎหมาย

ข้อเท็จจริงที่หน่วยงานอาจตรวจ

  • ที่มาของเงินค่าหุ้น รายการเดินบัญชี หลักฐานรายได้ และเส้นทางเงินก่อน–หลังชำระค่าหุ้น
  • ฐานะทางการเงินของผู้ถือหุ้นสอดคล้องกับเงินลงทุนหรือไม่ และมีการคืนเงินให้คนต่างด้าวภายหลังหรือไม่
  • มีใบโอนหุ้นเปล่า สัญญาให้โอนหุ้นคืน การค้ำประกันผลตอบแทน การสละสิทธิ หรือข้อตกลงลับที่ผิดปกติหรือไม่
  • ใครรับความเสี่ยง รับกำไร ควบคุมบัญชีธนาคาร ทำสัญญา และตัดสินใจทางธุรกิจจริง
  • ประเภทธุรกิจต้องมีใบอนุญาตหรือหนังสือรับรองตามกฎหมายธุรกิจต่างด้าวหรือกฎหมายเฉพาะหรือไม่

มาตรการจดทะเบียนที่มีผลในปี 2569

กรมพัฒนาธุรกิจการค้าเพิ่มมาตรการตรวจสอบตลอดวงจรธุรกิจในปี 2569 โดยคำสั่งสำนักงานทะเบียนหุ้นส่วนบริษัทกลางที่ 1/2569 ให้กรณีแก้ไขเพิ่มเติมคนต่างด้าวเป็นหุ้นส่วนหรือเป็นกรรมการผู้มีอำนาจลงนาม มีหนังสือยืนยันเรื่องการร่วมลงทุนและชำระเงินลงทุนจริง รวมทั้งยืนยันว่าไม่ได้ช่วยเหลือหรือสนับสนุนการใช้นอมินี

ต่อมาคำสั่งที่ 2/2569 ซึ่งมีผลตั้งแต่วันที่ 1 สิงหาคม 2569 ขยายการตรวจทั้งตอนจัดตั้งและตอนแก้ไขเพิ่มเติม กรณีมีคนต่างด้าวร่วมลงทุนหรือมีอำนาจลงนามตามเงื่อนไขที่กำหนด ต้องยื่นคำชี้แจงการลงทุนและรายการเดินบัญชีธนาคารย้อนหลัง 3 เดือนของผู้ลงทุนคนไทย รวมถึงหลักฐานของผู้รับชำระเงินลงทุนตามกรณี ผู้ยื่นต้องตรวจแบบและเอกสารฉบับปัจจุบันในระบบ DBD Biz Regist ก่อนยื่นทุกครั้ง

สิ่งที่ไม่ใช่ข้อสรุปโดยลำพัง

สัดส่วนหุ้นไทย 51 ต่อ 49 การมีกรรมการต่างชาติ การให้ต่างชาติเป็นผู้มีอำนาจลงนาม หรือการมอบอำนาจให้บริหาร ไม่ใช่หลักฐานชี้ขาดว่าเป็นนอมินี ในทางกลับกัน การมีชื่อคนไทยถือหุ้นเกินกึ่งหนึ่งก็ไม่ได้ทำให้โครงสร้างปลอดภัย หากคนไทยไม่ได้ลงทุนจริง ไม่มีสิทธิหรือผลประโยชน์จริง และเพียงทำตามคำสั่งเพื่ออำพรางผู้ได้รับประโยชน์ตัวจริง

ช่องทางที่ถูกต้องสำหรับการลงทุนต่างชาติ

  • ตรวจว่าธุรกิจถูกห้ามหรือจำกัดตามบัญชีท้ายกฎหมายฉบับที่ใช้อยู่หรือไม่
  • ถ้าต้องขออนุญาต ให้พิจารณาใบอนุญาตประกอบธุรกิจของคนต่างด้าวตามมาตรา 17
  • ถ้าได้รับสิทธิตามสนธิสัญญาหรือความตกลงระหว่างประเทศ ให้ตรวจหนังสือรับรองตามมาตรา 11
  • ถ้าได้รับการส่งเสริมการลงทุนหรือสิทธิตามกฎหมายที่เกี่ยวข้อง ให้ตรวจหนังสือรับรองตามมาตรา 12 และเงื่อนไขในบัตรส่งเสริมหรือหนังสืออนุญาต

ผลเมื่อฝ่าฝืน

มาตรา 36 กำหนดโทษแก่คนไทยหรือนิติบุคคลไทยที่ช่วยเหลือ สนับสนุน ร่วมประกอบธุรกิจ หรือถือหุ้นแทนคนต่างด้าวเพื่อหลีกเลี่ยงกฎหมาย ส่วนมาตรา 37 ใช้กับคนต่างด้าวที่ประกอบธุรกิจโดยฝ่าฝืน ทั้งสองกรณีมีโทษจำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับตั้งแต่ 100,000 ถึง 1,000,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และศาลมีอำนาจสั่งให้เลิกการช่วยเหลือ การถือหุ้นแทน หรือการประกอบธุรกิจนั้น หากฝ่าฝืนคำสั่งศาล อาจถูกปรับรายวันตั้งแต่ 10,000 ถึง 50,000 บาทตลอดเวลาที่ยังฝ่าฝืน

หากยื่นข้อความหรือเอกสารเท็จต่อเจ้าหน้าที่ อาจมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 137 หรือมาตรา 267 ตามลักษณะข้อเท็จจริง นอกจากนี้ หากโครงสร้างเกี่ยวข้องกับการถือครองที่ดิน ใบอนุญาตโรงแรม หรือธุรกิจที่มีกฎหมายเฉพาะ อาจถูกตรวจและดำเนินการตามกฎหมายนั้นแยกต่างหากด้วย

ด้านบัญชีต้องบันทึกตามข้อเท็จจริง

ประเด็นนอมินีเป็นเรื่องกฎหมายธุรกิจและผู้ได้รับประโยชน์จริง ไม่ใช่ทางเลือกตาม TFRS for NPAEs สมุดบัญชี รายการรับชำระค่าหุ้น เงินกู้ระหว่างบุคคลที่เกี่ยวข้อง เงินปันผล และรายการธนาคารต้องสะท้อนธุรกรรมจริง มีเอกสารประกอบที่ตรวจสอบได้ การบันทึกบัญชีให้ยอดตรงเพียงอย่างเดียวไม่สามารถทำให้โครงสร้างที่หลีกเลี่ยงกฎหมายกลายเป็นโครงสร้างที่ชอบด้วยกฎหมายได้

เช็กลิสต์ก่อนจดทะเบียนหรือเปลี่ยนโครงสร้าง

  1. ระบุผู้ลงทุนและผู้ได้รับประโยชน์ที่แท้จริง พร้อมตรวจสัญชาติและนิยามคนต่างด้าว
  2. ตรวจบัญชีท้ายกฎหมาย ข้อยกเว้น ใบอนุญาต และหนังสือรับรองฉบับปัจจุบัน
  3. เก็บหลักฐานแหล่งเงิน รายการเดินบัญชี การรับชำระค่าหุ้น และมติของบริษัท
  4. ทำให้สิทธิออกเสียง เงินปันผล ความเสี่ยง และอำนาจควบคุมสอดคล้องกับข้อเท็จจริง
  5. หลีกเลี่ยงใบโอนหุ้นเปล่า เงินหมุนชั่วคราว ข้อตกลงลับ และข้อความยืนยันที่ไม่ตรงความจริง

แหล่งอ้างอิงทางการ

คำค้น: นอมินีคืออะไร, ผู้ถือหุ้นแทน, ต่างชาติถือหุ้นบริษัทไทย, กฎหมายธุรกิจต่างด้าว, หลักฐานแหล่งเงินค่าหุ้น

ตรวจสอบข้อมูล ณ วันที่ 16 พฤศจิกายน 2569 บทความนี้ให้ความรู้ทั่วไป การวินิจฉัยต้องตรวจประเภทธุรกิจ กฎหมายฉบับปัจจุบัน สัญชาติ แหล่งเงิน สัญญา สิทธิ และการควบคุมจริงทั้งหมด ไม่ควรใช้สัดส่วนหุ้นเป็นข้อสรุปเพียงอย่างเดียว